Biển Đông trong mối quan hệ giữa Việt Nam - Trung Quốc hiện nay ra sao?, (BBC, 23/3/23)

Biển Đông trong mối quan hệ giữa Việt Nam - Trung Quốc hiện nay ra sao?, (BBC, 23/3/23), https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cv2ve5xyd9yo? 

Biển Đông trong mối quan hệ giữa Việt Nam - Trung Quốc hiện nay ra sao?

23 tháng 3 2023, 17:03 +07

Vấn đề chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đặc biệt là trên Biển Đông luôn được xem là vùng nhạy cảm giữa mối quan hệ của hai quốc gia cộng sản Việt Nam-Trung Quốc.

Nằm sát sườn bên cạnh một quốc gia có tham vọng trên cả lục địa lẫn đại dương như Trung Quốc, Việt Nam phải luôn giữ tâm thế cẩn trọng: một mặt phải bảo vệ chủ quyền, ghi nhớ những sự kiện lịch sử như Chiến tranh biên giới 1979 hay Gạc Ma 1988, chủ quyền lãnh thổ trên Biển Đông nhưng đồng thời không “gây hận thù với Trung Quốc”, làm “ảnh hưởng tới sự phát triển của Việt Nam”.

Trong bối cảnh sau chuyến thăm của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đến Trung Quốc hồi cuối tháng 10, đầu tháng 11 năm 2022, Việt Nam có vẻ càng thận trọng hơn nữa.

Giáo sư Carl Thayer cho biết, một nhà ngoại giao phương Tây thạo tin đã đánh email cho ông sau chuyến thăm trên để đánh giá rằng, ông Võ Văn Thưởng là thành viên duy nhất của phái đoàn Việt Nam, ngoài Tổng Bí thư Trọng, được nhắc đến nhiều trên báo chí Trung Quốc.

Trong quan hệ song phương, các vấn đề có thể gây căng thẳng quan hệ hai nước có thể kể ra các sự kiện như kỷ niệm Hải chiến Hoàng Sa (tháng 1/1974), Chiến tranh biên giới (tháng 2/1979) và Gạc Ma (tháng 3/1988).

35 năm trận Gạc Ma và di sản nhức nhối của ‘cuộc thảm sát’

Cựu binh Gạc Ma: 'Vết dao lạnh của Trung Quốc mãi ám ảnh tôi'

Chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm: 'TQ lợi dụng dịch Covid-19 để đẩy mạnh độc chiếm Biển Đông'

'Bước ngoặt' năm 2019 về Biển Đông

NGUỒN HÌNH ẢNH, - GETTY IMAGES

Sau khi chiếm được bãi Gạc Ma trong cuộc xung đột năm 1988 với Việt Nam, Trung Quốc đã biến nơi đây thành đảo nhân tạo rất lớn.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, Giáo sư Carl Thayer, nhà quan sát chính trị Việt Nam lâu năm, đánh giá vấn đề này đã có một "bước ngoặt" xảy ra vào năm 2019, sau khi cuộc đụng độ giữa Trung Quốc và Việt Nam về Bãi Tư Chính được giải quyết.

"Trước đó, vào năm 2017 và 2018, lãnh đạo Việt Nam đã ra lệnh cho nước ngoài dừng hoạt động thăm dò dầu khí tại khu vực này.

"Sau năm 2019, Việt Nam hạn chế nối lại hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí tại khu vực này. Không có sự cố lớn nào với Trung Quốc kể từ đó.

"Theo đó, các nhà lãnh đạo Việt Nam không muốn thực hiện bất kỳ hành động nào có thể phá vỡ tình trạng quan hệ hiện tại, bao gồm cả việc công khai cuộc chiến tranh biên giới năm 1979 và vụ thảm sát năm 1988 tại Gạc Ma," ông Carl Thayer nhận định.

Điều này đồng nghĩa, cấp lãnh đạo của hai nước Việt Nam, Trung Quốc đã thống nhất là không để các tranh chấp của họ ở Biển Đông làm cản trở sự hợp tác trên phạm vi rộng lớn trong khuôn khổ quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện.

"Nói cách khác, họ đã đồng ý giải quyết tranh chấp này một cách hòa bình," theo Giáo sư Carl Thayer.

Ông Thayer nhắc lại chuyến công du tháng 11/2022 của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng và nhấn mạnh ông Trọng là vị lãnh đạo đầu tiên trên thế giới bay đến Bắc Kinh để gặp ông Tập Cận Bình khi ông Tập tiếp tục cầm quyền nhiệm kỳ thứ ba.

Vì sao Tuyên bố Việt - Trung lần đầu nhắc về 'nhân quyền, cách mạng màu'?

TBT Nguyễn Phú Trọng thăm Trung Quốc: Thức thời hay nóng vội?

TBT Nguyễn Phú Trọng đến Bắc Kinh: Ngoại giao cây tre và áp lực buộc Việt Nam 'chọn phe'

"Hai nhà lãnh đạo đã có “đối thoại sâu sắc, chân thành và thẳng thắn” về các tranh chấp hàng hải ở Biển Đông. Thỏa thuận của họ đã được ghi lại trong Điểm thứ 9 của Tuyên bố chung gồm 13 điểm dài 4 trang.

"Hai nhà lãnh đạo Tập Cận Bình và Nguyễn Phú Trọng đã nhất trí trong đoạn đầu (Tuyên bố chung) “việc kiểm soát thỏa đáng bất đồng, duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực Biển Đông là vô cùng quan trọng; đồng thời nhất trí xử lý thỏa đáng các vấn đề trên biển, đóng góp cho hòa bình và an ninh lâu dài ở khu vực.

"Đoạn thứ nhất của Điểm thứ 9, đôi bên cũng nhất trí “sử dụng hiệu quả cơ chế đàm phán cấp chính phủ về biên giới hai nước; thông qua hội đàm và đàm phán, thảo luận các giải pháp tạm thời, chuyển tiếp mà không ảnh hưởng đến lập trường, chủ trương mỗi bên; và tìm kiếm các giải pháp cơ bản dài hạn được hai phía chấp nhận.”

"Trong đoạn thứ hai, lãnh đạo hai Đảng nhất trí “thúc đẩy trao đổi về hợp tác cùng phát triển trên biển và phân định vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ, đẩy nhanh hai vấn đề nêu trên để sớm đạt được tiến triển thực chất. Sẵn sàng tiếp tục triển khai hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm trên biển; trao đổi về việc mở rộng hợp tác trên biển ở Vịnh Bắc Bộ trên cơ sở đáp ứng lợi ích thiết thực của cả hai bên," ông Thayer phân tích.

Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông, tiến tới Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông hiệu quả, “kiểm soát tốt bất đồng trên biển, không có hành động làm phức tạp thêm tình hình; và mở rộng tranh chấp; duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông và thúc đẩy hợp tác trên biển" cũng được hai bên nhất trí, theo ông Thayer.

'Đừng chọc con chó đang ngủ'

Hà Nội lâu nay vẫn rất thận trọng trong các vấn quan hệ và đối thoại với Trung Quốc. Nhắc lại những tranh chấp giữa Trung Quốc và Việt Nam, GS Carl Thayer nêu quan sát:

"Vụ Gạc Ma đặt ra hai tình thế tiến thoái lưỡng nan cho các lãnh đạo tuyên giáo ở Việt Nam. Đầu tiên, phía Việt Nam được cho là thiệt hại 64 chiến sỹ và thua trong cuộc giao tranh. Thứ hai, bất kỳ sự công khai nào về sự kiện này mà gọi Trung Quốc là kẻ xâm lược sẽ làm Bắc Kinh phật ý vì Trung Quốc khẳng định rằng họ có quyền lịch sử đối với chủ quyền bãi Gạc Ma.

"Trong quá khứ, các nhà lãnh đạo của Trung Quốc và Việt Nam đã đồng ý “kiểm soát dư luận” và điều này có nghĩa là ngăn chặn việc đưa tin vào ngày kỷ niệm sự kiện này," ông Thayer phân tích.

"Trong tiếng Anh có câu thành ngữ: "let sleeping dogs lie" (tạm dịch: Đừng chọc con chó đang ngủ). Nói cách khác, đừng có thực hiện các hành động có thể khiêu khích đối phương. Trong các báo cáo học thuật có thông tin cho rằng Trung Quốc đã kỷ luật viên chỉ huy đội tàu tại Gạc Ma vào tháng 3/1988 vì đã sử dụng vũ lực khi chưa có lệnh."

NGUỒN HÌNH ẢNH, - GETTY IMAGES

Chụp lại hình ảnh,

Trung Quốc bắt đầu xây dựng cơ sở quân sự trên Đá Chữ Thập (Fiery Cross Reef) vào năm 2015

"Đoạn video trắng đen về cuộc đụng độ vào tháng 3/1988 cho thấy rõ ràng cảnh các tay súng Trung Quốc bắn hạ lính Việt Nam tại vùng nước gần bãi cạn."

"Chính quyền Trung Quốc muốn thúc đẩy câu chuyện về sự trỗi dậy hòa bình của Trung Quốc. Trung Quốc không muốn có tiếng xấu cũng như không muốn tạo ra những liệt sĩ yêu nước cho phía Việt Nam. "

"Các nhà chức trách Việt Nam có thể đã quyết định vụ việc này là quá nhạy cảm để phát sóng trên các phương tiện truyền thông trong nước vào thời điểm này. Nhưng chính quyền Việt Nam không thể ngăn chặn cuộc thảo luận trên phương tiện truyền thông xã hội," Giáo sư nhận định.

NGUỒN HÌNH ẢNH, - GETTY IMAGES

Yêu sách Đường lưỡi bò chín đoạn của Trung Quốc trên Biển Đông

Về vấn đề này, Chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm hôm 13/3 đã nói với BBC rằng, sự nhạy cảm trong mối quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc đòi hỏi phía Việt Nam phải cẩn trọng.

"Chúng ta bức xúc và căm thù hành động dã man của một bộ phận hải quân Trung Quốc nhưng không thù dai. Đối với việc làm phi nghĩa của một bộ phận hải quân Trung Quốc, Việt Nam phải lên án.

"Còn quan hệ tốt với Trung Quốc trên đại cục vẫn giữ, nhưng trên từng sự việc một, họ làm sai phải lên tiếng, phải nói một cách rõ ràng chứ không lập lờ. Ở gần một nước lớn mà nước đó luôn luôn có tư tưởng làm bá chủ thiên hạ thì Việt Nam bao giờ cũng vất vả, phải giữ quan hệ để không xảy ra mâu thuẫn," ông Lâm kiến nghị.

Đồng thời, Tướng Lê Kế Lâm cũng cảnh báo rằng, bảo vệ chủ quyền biển đảo sắp tới đây là một nhiệm vụ hết sức nặng nề.

"Chủ trương của Trung Quốc độc chiếm biển Đông là không bao giờ thay đổi. Họ không chịu yên vị là cường quốc lục địa thôi mà họ muốn trở thành cường quốc trên đại dương." ông Lâm kết luận.

David Hutt - No, the US hasn’t ‘lost’ Vietnam, (Asian Times, 21/3/23)

 No, the US hasn’t ‘lost’ Vietnam

Demise of Western-leaning officials raises speculation Hanoi is swinging back to China but that’s a shallow analysis of the situation

By DAVID HUTT

MARCH 21, 2023

Vietnam's then newly elected Communist Party General Secretary Nguyen Phu Trong during a press conference after the closing ceremony of the Communist Party of Vietnam's 13th National Congress at the National Convention Centre in Hanoi on February 1, 2021. Photo: AFP / Nhac Nguyen

The recent purge of several apparently Western-leaning officials in Hanoi has led to some trepidation among foreign diplomats about whether Vietnam’s broader foreign policy is shifting decidedly toward Beijing. 

Deputy prime ministers Pham Binh Minh and Vu Duc Dam were removed (though it was said they “resigned”) from the Politburo and then their government posts in January over graft allegations linked to the government’s handling of Covid-19-related procurement contracts. 

Weeks later saw the near-unprecedented departure of a state president, Nguyen Xuan Phuc, who felt a “personal desire” to resign for his failings to curb graft during the pandemic.  

All this has led to some Casandra-like calls that the United States – perceived to be a security guarantor for Vietnam in its disputes with Beijing over territory in the South China Sea – is not just losing important friends in Hanoi but also the trust of the broader Communist Party establishment. 

One Western diplomat confirmed to Asia Times that certain foreign governments are concerned about how the recent purges of senior leaders will impact Vietnam’s overall policy, although most embassies are believed to be taking a wait-and-see approach. 

Minh, a former foreign minister, was widely seen as a driving force behind closer cooperation with Washington. Phuc, the prime minister between 2016 and 2021 before becoming state president, was trusted by the foreign business community at a time Vietnam was benefiting from US “decoupling” from China. 

“I would say we should be concerned in the sense of monitoring developments closely while avoiding jumping to conclusions,” Scot Marciel, a former US ambassador to several Southeast Asian countries, told Asia Times. 

Asked how American officials may respond to the developments in Vietnam, Marciel said he expected the US Embassy in Hanoi would be “talking to lots of people and relaying both the facts of what’s been happening as well as its own analysis.”  

“State Department officials,” he added, “will rely heavily on the Embassy’s reporting, while also listening to and taking into consideration the views of independent analysts.”

Then-Vietnamese Prime Minister Nguyen Xuan Phuc, before the fall. Photo: Agencies

Most of those independent analysts, though, say fears are exaggerated that a conservative-leaning reshuffle in Hanoi will fundamentally alter Vietnam’s foreign policy away from the West and toward China and Russia. 

To be sure, the moves come amid a certain lull in US-Vietnam relations. There was optimism that bilateral relations would be upgraded to a “strategic partnership”, but that has not happened for unclear reasons.

At the same time, there has also been something approaching “detente” between Vietnam and China for several years, especially after a particularly hostile year in 2014 when China moved to install an oil rig in disputed waters near the Paracel Islands in the South China Sea.

Last October, Trong became the first foreign leader to visit China after President Xi Jinping secured an unprecedented third term in office. However, the leaders of other ruling communist parties, including from Laos and Cuba, were also invited around the time.  

“Vietnam reaps more benefits from a continuation of a friendly relationship with China than an upgrade in the relationship with the US, for it is China that ultimately determines the level of Vietnam’s security,” Khang Vu, a doctoral candidate at Boston College, told Asia Times. 

“The stall in US-Vietnam relations thus reflects Hanoi’s attempt to signal to China that if Beijing does not provoke, Hanoi will not upgrade ties with the US and hurt China’s interests in the process,” he added. “Any major changes in US-Vietnam relations depend more on the state of Vietnam-China relations than on US initiatives.”

To categorize Vietnam as either pro-US or pro-China misses the complexity of the situation.

On the one hand, the Vietnamese Communist Party (VCP) has more in common politically with Beijing, while several Vietnamese officials still think the West wants to help foment “peaceful evolution”, or regime change, in Vietnam.

They view Western attempts at human rights “dialogue” with particular suspicion. 

On the other, China, the perennial invader of Vietnam for millennia, is viewed as the bete noire of Vietnamese nationalists. Hanoi is deeply insecure about China’s military threat to Vietnam itself as well as Beijing’s influence in neighboring Cambodia and Laos, Hanoi’s recent sphere of influence. 

Whether the leadership reshuffles and purges impact this is another matter. Much comes down to interpretations of how foreign policy is made. 

A Vietnamese soldier stands watch overlooking the South China Sea. Photo: Facebook

On the structuralist front, there is little to suggest that the dismissal of a few individuals from the party’s upper echelons will fundamentally alter Vietnamese foreign policy. After all, that policy is set by material conditions. 

US-Vietnam trade was worth almost US$140 billion last year, with Vietnam enjoying a trade surplus of $94.9 billion, the highest on record, according to official data.

While America is Vietnam’s largest export destination, China is its main provider of Vietnam’s imports, including intermediary goods used in exports sent to the US and Europe. Vietnam’s trade deficit with China widened to a record $60.2 billion in 2022. 

Economically, then, Hanoi has to maintain cordial ties with China and the West. But an alternative interpretation sees foreign policy as being made by individuals, not structural forces.

The VCP is a highly-centralized “network” and there are various branches, like ministries and geographical factions, within that network. There are also “nodes”, key conduits who shape the information that passes within the network. 

In this understanding, politicians like the purged Minh and Phuc were perceived as important nodes for US or Western diplomats. They’d meet informally, provide information privately and on occasions go to bat for Western interests within party discussions. 

In his memoir published last year, Ted Osius, the former US ambassador to Hanoi, tells the story of Washington campaigning for the release of Nguyen Cong Chinh, a pastor who had been arrested in 2011 by Vietnamese authorities. “Prime Minister Phuc’s May 2017 visit to Washington is what finally led to some movement,” he wrote. 

But the importance of individuals is discounted by some analysts in such a hierarchical and consensual decision-making behemoth like the Vietnamese Communist Party. 

Carl Thayer, an emeritus professor from the University of New South Wales in Australia, wrote recently in the Diplomat: “The two deputy prime ministers [Minh and Dam] were only doing their jobs by interacting with the ‘Western countries’ that collectively make up over half of Vietnam’s strategic partners.” 

It was also Trong who, in 2015, became the first general secretary of the Vietnamese Communist Party to make an official visit to Washington.

There is a myriad of other explanations for the recent happenings in Hanoi. The most obvious is that Trong and his governing clique felt the need for scapegoats for the blatant corruption during the Covid-19 pandemic. The two deputy prime ministers as well as Phuc all “resigned” because of their alleged incompetence at preventing the graft. 

Vietnam was one of the best performers in the world in managing the pandemic in 2020, but utterly failed to adapt in 2021, and there remains considerable anger on the streets about officials who profited from the tragedy.

Women wearing protective face masks to prevent the spread of Covid-19 walk along a street in Hanoi on January 29, 2021. Photo: AFP / Manan Vatsyayana

More than 140 officials have reportedly been arrested or indicted because of pandemic-related scandals. And Vietnam wouldn’t be the first country in the world to search out politicians to blame for the pandemic.  

Le Hong Hiep, of the ISEAS-Yusof Ishak Institute in Singapore, has argued that recent dismissals had much more to do with domestic politics than foreign policy.

All were purged as part of Trong’s ongoing anti-corruption campaign, which is now in full-steam mode in fingering ministers and prominent businesspeople. 

The so-called “burning furnace” anti-corruption campaign began in 2016 after Trong won a second term as party chief and saw off his main political rival, the individualist and non-ideological former prime minister Nguyen Tan Dung. 

At first, the campaign appeared to be about purging Dung’s allies from the party, including several prominent party bigwigs aligned with his southern factions, not least those in the economic hub Ho Chi Minh City. However, the anti-corruption campaign is much more than a political power play. 

Trong, a committed socialist ideologue who spent much of his life editing the party’s turgid theoretical magazines, wants to restore socialist “ethics” and ideology within a communist party that, at least until 2016, seemed to derive its only legitimacy from overseeing a fast-growing economy. 

But economic-based legitimacy necessitated, in many ways, a withering of the party’s power. That’s been seen in the growing number of Western investors in Vietnam that have demanded rule by law in the courts, which the party dominates. 

Hanoi had to at least promise to allow independent trade unions to get a free-trade agreement with the European Union. 

As the party’s only claim seemed to be as a technocratic manager of the economy, many ordinary Vietnamese began to ask why it needed to maintain its monopoly of power in a one-party state.  

The majority of Vietnamese stopped believing in party propaganda of a socialist ideal by the 2000s, and some within the party now blame the past leadership for turning its back on Marxism.

Neither is the party any longer the main articulator of Vietnamese nationalism, which is imbued by hatred and suspicion of China.

In fact, the party often tries to tamp down public displays of ultra-nationalism, wary that anti-China protests can quickly turn against the VCP itself, as it did during demonstrations in 2016 and 2018. 

Anti-corruption, therefore, is existential to Trong. He believes the campaign gives the party ethical reasoning and legitimacy, and is key to winning back support from a public that by the mid-2010s had grown openly hostile to systemic official graft.

Trong has thus surrounded himself with committed ideologues and officials who spent their entire careers in the party ranks – notably not like Phuc, who rose through the quasi-independent government apparatus. 

Similar to Xi Jinping in China, although to a far lesser extent, Trong has also clamped down on the private sector, which may have become too demanding of reform if left unmolested.

Chinese President Xi Jinping and Vietnamese leader Nguyen Phu Trong see eye to eye on many things. Image: China Daily

Another element of Trong’s crusade is to assert the will of the party over the government apparatus, which had grown somewhat independent during the 2010s, especially during the reign of former prime minister Dung.

The recent purges suggest a continuation of this reassertion of power, analysts say, especially ahead of the next major party reshuffle at the next Party Congress in 2026. 

It was most likely that Phuc and Vuong Dinh Hue, the current National Assembly chair, would have be in line to take over the Party General Secretary post from Trong. Hue is a known Trong protege, so getting rid of Phuc made sense in pure power-play terms.   

“Perhaps Trong feared that as the next Congress approached, ‘government faction’ members of the CPV Central Committee might rally around Phuc,” David Brown, a former US diplomat, wrote in Asia Sentinel. 

Be that as it may, one concern is that Western responses to the recent power-play might not conform to what’s actually happening within the Communist Party’s corridors of power. 

An opinion is consolidating in Western capitals that now reckons authoritarian states like Russia and China won’t be made more peaceful and democratic through trade and engagement.

The so-called “change through trade” theory of the post-Cold War era has all but been discredited by Russia after its invasion of Ukraine last year, and by China amid the “New Cold War” rivalry. 

If the US begins to think that it has lost influence in Hanoi, the Biden administration could act accordingly. In reality, though, it appears as though Trong might have realized the limits of his anti-corruption campaign, including on how it is impacting other areas of economic life. In that view, Phuc was probably the last big casualty. 

After Phuc’s resignation, Trong stressed that different punishments must be found. Some analysts say the party is creating a “culture of resignation,” so that tainted officials jump before they are purged. As Trong put it earlier this year, “it is not good to have all severely punished, or to remove all from office.”

This indicates, the journalist Quynh Le Tran has opined, “a recognition that not all officials who have engaged in corrupt practices should be punished severely, and that it may be in the best interest of the party and the country to allow those who willingly come forward to take responsibility for their actions to do so without facing harsh consequences.”

According to some observers, this was Trong’s way of announcing a winding down of the anti-corruption campaign that has panicked the Vietnamese business community and made executives and government officials alike wary of making mistakes, leading to foot-dragging and even more government inefficiency. 

Such concerns about the country’s reputation are probably the reason why Prime Minister Pham Binh Chinh still has a job. There were rumors in December and January that he would follow Phuc out of office. But it’s likely Trong now knows he overplayed his hand with the anti-graft campaign and the hand brakes are seemingly now being applied. 

"Cố Chủ tịch nước Võ Chí Công là thân phụ tân Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng?," (TD, 22/3/23)

Cố Chủ tịch nước Võ Chí Công là thân phụ tân Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng?

Bởi AdminTD -

22/03/2023

Cù Huy Hà Vũ

22-3-2023

Một nguyên tắc bất thành văn của Đảng cộng sản Việt Nam là lấy con cái các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước làm nguồn lãnh đạo kế tiếp, trên cơ sở niềm tin rằng con cái sẽ bảo vệ đến cùng thành quả chính trị của cha mẹ họ. Tầng lớp “lãnh đạo dự bị” này vì thế được dân gian gọi là “thái tử Đỏ” hay ”thái tử Đảng”, như một sự làm mới hay cập nhật hóa câu ca dao “Con vua thì lại làm vua/Con sãi ở chùa lại quét lá đa.”

Do đó, việc ông Võ Văn Thưởng, theo giới quan sát, cho đến giờ chưa để lại ấn tượng đặc biệt nào trong công tác mà lại được Quốc hội Việt Nam bầu làm Chủ tịch nước ngày 2/3 vừa qua, tất dẫn đến suy đoán, ông là một “thái tử Đảng” trong bối cảnh lý lịch của ông do Nhà nước Việt Nam công bố (1) không cho biết cha mẹ ông là ai, ngoài việc ghi quê quán của ông là “xã An Phước, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long”. Điều bất ngờ là chính địa chỉ được coi là quê quán này của ông Thưởng lại hỗ trợ đáng kể suy đoán trên.

Chủ tich nước Võ Văn Thưởng đọc diễn văn nhậm chức. Nguồn: Cổng thông tin điện tử Chính phủ

“Quê quán” là gì

Theo Việt Nam Tự Điển, cuốn từ điển tiếng Việt đầu tiên, do Hội Khai Trí Tiến Đức xuất bản năm 1931, “quê” là “nơi cội rễ của dòng họ nhà mình”, đồng nhất với “quê hương”, “quê quán”. Để hiểu rõ hơn “quê quán” là gì, sẽ là cần thiết hiểu được “quán”.

Vẫn theo sách này, “quán” là “nhà rộng để hội họp hay để làm công việc”. Kết hợp lại, “quê quán” là “nơi có nhà hội họp của dòng họ của một người”. Nếu định nghĩa này được chấp nhận thì “quán” chính là “nhà thờ Họ” hay “nhà thờ Tổ”, ngôi nhà mà một dòng họ lập ra để thờ cúng tổ tiên của mình. Với cách hiểu như vậy thì “quê quán” là “nơi có nhà thờ Họ của dòng họ của một người”.

“Quán” còn có thể hiểu một cách đơn giản là “nơi chốn” (place trong tiếng Anh và tiếng Pháp) dựa trên định nghĩa “sinh quán” cũng của Việt Nam Tự Điển, theo đó “sinh quán” là “nơi mình sinh ra”.

Bất luận thế nào, “quê quán” là “nơi dòng họ của một người sinh sống lâu đời”. Nói cách khác, về thăm “quê quán” của ai đó tất gặp người trong dòng họ người ấy, không người này thì người khác!

Vậy, phải chăng “quê quán” theo pháp luật Việt Nam hiên tại cũng được hiểu như thế?

Mục “Chú thích” của Biểu mẫu giấy khai sinh TP/HT-1999-A.2 được ban hành kèm theo Quyết định số 1203-QĐ/TP-HT ngày 26 tháng 12 năm 1998 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp hướng dẫn ghi “quê quán” như sau: “Ghi theo nơi sinh trưởng của cha đẻ; nếu không rõ cha đẻ là ai, thì ghi theo nơi sinh trưởng của mẹ đẻ; trong trường hợp không xác định được cha, mẹ đẻ, thì để trống”.

Thế nhưng, làm theo hướng dẫn này của Bộ Tư pháp thì rất có thể “quê quán” thay đổi chỉ sau một đời. Lấy gia đình tôi làm ví dụ. Bố tôi, Cù Huy Cận, sinh ra tại làng Ân Phú (nay là xã Ân Phú), huyện Hương Sơn (nay là huyện Vũ Quang), tỉnh Hà Tĩnh, là Trưởng Tộc (Họ) Cù Huy, một dòng họ sinh sống nơi đây ít nhất từ thế kỷ 15. Địa danh này cũng là nơi có nhà thờ họ Cù Huy (2). Về phần mình, tôi sinh ra tại Hà Nội. Con trai đầu của tôi sinh ra tại thành phố Hồ Chí Minh. Như vậy, “quê quán” của con tôi là Hà Nội, khác với “quê quán” của tôi là “Hà Tĩnh”! Điều này rõ ràng khác với quan niệm truyền thống về “quê quán”, và hơn thế nữa, vô cùng bất tiện với Nhà nước Việt Nam vốn coi trọng chủ nghĩa lý lịch dựa trên nguồn gốc của gia đình cá nhân có liên quan.

Hẳn nhận thấy sự bất cập của hướng dẫn trên nên tại Quyết định 01 ngày 29/3/2006, Bộ Tư pháp đã có hướng dẫn mới về xác định “quê quán” trong giấy khai sinh. Theo đó, “quê quán” được ghi theo quê quán của cha đẻ; nếu không rõ cha đẻ là ai thì ghi theo quê quán của mẹ đẻ; trong trường hợp không xác định được cha, mẹ đẻ thì để trống. Thông tư 01 ngày 2/6/2008 của Bộ Tư pháp cũng có hướng dẫn tương tự để xác định “quê quán”. Khoản 8 Điều 4 Luật Hộ tịch năm 2014 đã chấp nhận hướng dẫn này của Bố Tư pháp khi quy định “Quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ theo thỏa thuận của cha, mẹ hoặc theo tập quán được ghi trong tờ khai khi đăng ký khai sinh.”

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất cho việc xác định “quê quán” là định nghĩa thế nào là “quê quán” thì không một văn bản pháp lý nào của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đưa ra. Thành thử, “quê quán” chỉ có thể được xác định theo định nghĩa truyền thống, là “nơi dòng họ của một người sinh sống lâu đời”.

Từ một bài báo Nhà nước

Ngày 3/3/2023, báo Tiền Phong đăng bài “Vĩnh Long tự hào về người con ưu tú” (3) do phóng viên của báo viết sau khi “đến ấp Phú An, xã An Phước, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long, quê hương của tân Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng.” Như trên đã đề cập, “quê quán” hay “quê hương” là “nơi dòng họ của một người sinh sống lâu đời”. Oái oăm thay, bài báo tuyệt nhiên không cung cấp bất cứ thông tin nào về cha mẹ của ông Thưởng, cũng không cho thấy tác giả đã tiếp xúc với ai đó trong dòng họ của ông Thưởng!

Sự phi lý này chỉ có thể dẫn đến kết luận rằng “ấp Phú An, xã An Phước, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long” không phải là quê quán/quê hương của ông Thưởng cũng như cha của ông không sinh ra tại địa chỉ trên. Điều này đến lượt nó tăng độ khả tín cho thông tin về cha ông Thưởng mà tôi đã có được cách đây mười mấy năm, khi tôi còn ở trong nước.

Một người từng giữ trọng trách trong hệ thống chính trị Việt Nam đã cho tôi, Cù Huy Hà Vũ, biết rằng thân phụ Võ Văn Thưởng là Võ Chí Công. Vị này sinh tại làng Khương Mỹ, xã Tam Xuân, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng (nay là tỉnh Quảng Nam), là một yếu nhân của ĐCSVN và Nhà nước Việt Nam. Trong Chiến tranh Việt Nam, Võ Chí Công là phó bí thư trung ương Cục miền Nam của Đảng Lao động Việt Nam (ĐCSVN ngày nay), phó Chủ tịch Mặt trân dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Sau 1975, Ông là Phó Thủ tướng phụ trách nông nghiệp rồi Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (1987 – 1992), chức vụ tương đương Chủ tịch nước.

Thông tin về gia đình riêng của Võ Chí Công trên báo chí Việt Nam hỗ trợ giả thuyết ông là thân phụ tân Chủ tịch Việt Nam.

Tấm hình kỷ niệm bên gia đình của Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công. Người mặc áo dài đen là bà Mễ, người vợ sau của ông Công? Nguồn: Phụ nữ Việt Nam

Võ Chí Công có hai người vợ. Vợ đầu là Phan Thị Nể (4), bà này có với ông 3 người con là Võ Thị Nghĩa, Võ Quốc Tấn và Võ Quốc Công. Bà Nể qua đời năm 1969 (5). Vợ thứ hai tên là Mễ. Bài viết “Chủ tịch Võ Chí Công với văn nghệ dân tộc” của Giáo sư Hoàng Chương (6) có đoạn sau đây:

“Sau nhiệm kỳ làm Chủ tịch Nước, đồng chí Võ Chí Công tiếp tục làm cố vấn Ban Chấp hành T.Ư Đảng. Với cương vị mới, ông vẫn quan tâm tới đời sống văn hóa nghệ thuật. Nhiều văn nghệ sỹ tuồng và bài chòi ở Liên khu 5 gặp khó khăn về đời sống cũng như việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân tộc, đã nhờ tôi đưa tới gặp ông để giãi bày nguyện vọng. Có lần tôi đưa NSND Lệ Thi tới gặp cố vấn Võ Chí Công. Trước khi trình bày nguyện vọng của mình, chị Lệ Thi hát nhiều đoạn tuồng và bài chòi cho cố vấn Võ Chí Công nghe. Ông tỏ ra thích thú và khuyên chị Lệ Thi hãy truyền nghề lại cho lớp trẻ. Khi nghe chị Lệ Thi nói về nỗi khó khăn trong cuộc sống của mình, lương không đủ sống, nhà cửa không có, ông xúc động nói: “Rất tiếc là tôi chẳng có tiền để giúp đỡ cho chị. Trong nhà có chiếc tủ đứng còn tốt, không có gì đựng, hay là chị mang về dùng tạm có được không?”. NSND Lệ Thi xúc động ứa nước mắt, nói: “Em vô cùng cảm ơn anh chị, nhưng làm sao có thể mang cái tủ này về tới Phan Thiết?”. Bà Mễ, vợ ông còn nói: nếu không mang về Nam được thì đem bán đi lấy tiền tiêu tạm. Thật chỉ có những con người liêm khiết và có tấm lòng cao cả, bao dung như vậy mới có những ứng xử đẹp đối với nghệ sỹ nghèo!”

Mễ (từ Hán Việt, nghĩa là gạo) là cái tên của nhiều vùng đất cổ ở miền Bắc (Mễ Trì, Mễ Sơn (Hà Nội), Mễ Sơn (Hải Dương), Cổ Mễ (Bắc Ninh), Mễ, Mễ Sở (Hưng Yên)…Do đó, khả năng nhiều bà Mễ là người miền Bắc. Nếu tin rằng Võ Văn Thưởng là con Võ Chí Công thì bà Mễ chính là mẹ ông. Trong trường hợp này, ngày sinh của ông Thưởng, 13/12/1970, cho thấy ông Công rất có thể thành thân với bà Mễ khoảng đầu năm 1970, sau khi ông từ Nam ra Hà Nội dự Hội nghị 18 của Trung ương Đảng khóa III họp vào tháng 1 cùng năm. Cũng như vậy, nếu đúng là ông Công lấy bà Mễ thì cuộc hôn nhân này là hoàn toàn hợp pháp bởi bà Nể, vợ đầu của ông Công, qua đời năm trước đó, 1969.

Ngoài ra, việc tân Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng kết thúc diễn văn nhậm chức (7) bằng thơ của Xuân Diệu, thi nhân có “cha người Đàng Ngoài” (Hà Tĩnh) và “mẹ người Đàng Trong” (Bình Định) (8), mà ông nói là mượn để “nói thay lòng mình”, càng củng cố giả thuyết ông là kết quả của cuộc hôn nhân giữa Võ Chí Công, một người Nam và bà Mễ, một người Bắc trong bối cảnh Chiến tranh Việt Nam.

Bất luận thế nào, Nhà nước Việt Nam cũng như bản thân tân Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng cần sớm công bố ai là thân phụ và thân mẫu của ông. Bởi người dân Việt Nam có quyền được biết xuất xứ của người đại diện cao nhất của họ trong tư cách đứng đầu Nhà nước “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” mà Hiến pháp long trọng quy định!

Tác giả: Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ là một luật gia, học giả và nhà bất đồng chính kiến, cựu tù nhân chính trị Việt Nam, nguyên là cán bộ Bộ Ngoại giao Việt Nam trong 30 năm. Hiện ông sống tại California, Hoa Kỳ.

________

Chú thích

1. Tiểu sử đồng chí Võ Văn Thưởng, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Cổng thông tin điện tử Chính phủ, 09/03/2023.

2. Nhà thờ họ Cù Huy-Niềm tự hào trong nền văn hóa đất Việt, Vietnammarch

3. Vĩnh Long tự hào về người con ưu tú, Tiền phong, 3/03/2023.

4. Vĩnh biệt một con người tài đức vẹn toàn, Hà Nội Mới.

5. “Võ Chí Công – người con ưu tú của đất nước, Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Nam, 27/06/2012.

6. Chủ tịch Võ Chí Công với văn nghệ dân tộc, Người đại biểu nhân dân, 12/08/2012

7. Toàn văn phát biểu nhậm chức của ủy viên Bộ chính trị, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng tại kỳ họp bất thường lần thứ tư, Quốc Hội khóa XV, Cổng thông tin điện tử Quốc Hội nước CHXHCNVN, 02/03/2023.

8. Nhà thơ Xuân Diệu (tên thật là Ngô Xuân Diệu), bác ruột và là cha nuôi tôi, tác giả bài thơ “Cha Đàng Ngoài, Mẹ ở Đàng Trong”, sáng tác tháng 6/1960, khi Việt Nam còn bị chia cắt làm hai miền Bắc – Nam. Bài thơ có những câu: “Quê cha Hà Tĩnh đất hẹp khô rang/ Đói bao thuở, cơm chia phần từng bát/ Quê mẹ gió nồm thổi lên tươi mát/ Bình Định lúa xanh ôm bóng tháp Chàm.”