• Bản dịch tiếng Pháp của Liễu Trương: Thơ Tô Thùy Yên - Chiều Trên Phá Tam Giang (*), (VV, 18/1/2026)
• Nguyễn Cung Thông - Tóm tắt bài phỏng vấn của đài SBS Radio (Úc) về nguồn gốc Việt (Nam) của ngọ - ngũ - ngựa (ngày 14/1/2026), (VV,17/1/2026)
• Người Việt đầu tiên được trao giải thưởng vũ trụ học của Hội Thiên văn học Mỹ, (TN, 25/1/2025). TS Minh Nguyen (Nguyễn Nhật Minh) được vinh dự nhận giải thưởng Buchalter về vũ trụ học.
• Tino Cao - Vết nhơ đời người và bi kịch của việc làm người trong "The Human Stain", (VV, 18/1/2026)
• Bài trên Economist: Liệu quân đội có "cản đường" các cải cách lớn hay không, khi hai "tầm nhìn" cải cách bên an ninh đối chọi bảo thủ/quân đội đụng độ tại đại hội đảng 14 kỳ này. Will the army hold up Vietnam’s big reforms?(Economist, 15/1/2026)
• Đại hội đảng CSVN: Tô Lâm muốn thâu tóm trọn quyền lực [“một đít hai ghế” ], (NV, 17/1/2026)←Làm thế nào Tô Lâm vượt qua được scandal để trở thành nhà lãnh đạo quyền lực nhất Việt Nam? Sự trỗi dậy ngoạn mục của Tô Lâm ở Việt Nam. To Lam: The Spectacular Rise of Vietnam’s New Strongman, (Diplomat, 16/1/2026),
• Chu Đông Gia: Có ai đủ dũng khí để gọi sự thật bằng đúng tên của nó? (TD, 17/1/2026). "Câu hỏi “Có ai đủ dũng khí để gọi sự thật bằng đúng tên của nó?” mà Tư Tiếu đặt ra không còn là câu hỏi tu từ nữa. Nó đã được trả lời bằng hành động: Cụ Mai đã thử và phải rút lui, Tư Tiếu phải tiếp tục dùng bút hiệu còn chị Hồng Thái đã trả giá bằng tự do của mình. Điều nghịch lý là trong khi diễn ngôn chính thống nhấn mạnh “dân chủ xã hội chủ nghĩa” và “nhà nước pháp quyền”, thì những người cố gắng thực hành quyền công dân cơ bản nhất – góp ý cho đất nước, lên tiếng trước bất công – lại phải đối mặt với áp lực, kiểm duyệt hoặc giam giữ. Khi một học giả uyên bác phải tự gỡ bài viết, khi một người mẹ phải viết thư từ biệt con vì dám nói, thì ranh giới giữa “chỉ hươu nói ngựa” và thực tế quyền lực đã trở nên quá mỏng manh để phủ nhận."
• Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (CPJ) kêu gọi Việt Nam chấm dứt đàn áp báo chí trước thềm Đại hội Đảng Cộng sản. CPJ calls on Vietnam to roll back media repression ahead of Communist Party congress, (CPJ, 15/1/2026)
• Đà Nẵng ‘theo dõi’ hàng trăm nhóm mạng xã hội vì sợ khiếu kiện, (NV, 17/1/2026)
• Đồng Nai: Tu sĩ kiêm TikToker bị khởi tố vì đánh bị cáo là công an viên, (NV, 17/1/2026). TikToker Phú Tử có người nhà bị đánh chết tại đồn công an.
• Tệ trạng “cò hối lộ” ở toà án VN trong bài "Lời xót xa của người phán xử, nay đứng bục bị phán xử" của Đăng Trường đăng trên Công an Nhân dân,, ngày 25/12/2025, được đăng lại trong FB Hoàng Dũng, 17/1/2026←Trung Ương Đã Bắt Phạm Tồn, (FB Hoàng Dũng, 17/1/2026) . Thẩm phán Phạm Tồn là chủ toạ phiên toà vụ án "Lợi dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" xảy ra giữa vợ chồng ông Võ Nhi và cố Bí thư Nguyễn Bá Thanh. Đúng là: Trung ương đã bắt Phạm Tồn | Nhân dân Đà Nẵng lấy *ồn gì chơi? 😂
• Thỏa thuận với Trung Quốc, Canada phát tín hiệu xoay trục khỏi Mỹ, (BBC, 16/1/2026). Bài khá đủ với các quan điểm khác nhau; +Thỏa thuận thương mại Canada-Trung được xem là thắng lợi cho nền kinh tế của British Columbia. Canada-China trade deal framed as a win for B.C.’s economy, (CTV, 16/1/2026)
• Các bộ tộc bản địa phải ngừng chờ Ottawa và bắt đầu nỗ lực hướng tới ước mơ của mình. As First Nations, we must stop waiting on Ottawa and start working towards our dreams, (Hub, 12/1/2026). Bộ tộc Haisla đang chuẩn bị mở cơ sở khí hoá lỏng (LNG) Cedar LNG do mình sở hữu đưa vào hoạt động.
• Muốn thành một người đọc sách có nghĩa là vun đắp một mối quan hệ với thế giới mà, theo hầu hết các tiêu chuẩn (hiện nay), có vẻ như vô nghĩa và phản tác dụng (vì không còn ai đọc sách nữa). Đọc sách là một thói xấu. Reading Is a Vice by Adam Kirsch, (Atlantic, 2/1/2026). Nhưng, vẫn có người làm mọt sách và Bảo Chân kêu gọi: Hãy đừng là Mọt Sách! (VV, 17/1/2026)
• Ed Simon tìm hiểu mối quan hệ giữa lao động và niềm đam mê văn chương. Ed Simon Explores the Relationship Between Labor and Literary Passion (Lit Hub 14/1/2026)
• George Orwell và “1984”, (VV, 17/1/2026). Bài của Huỳnh Duy Lộc
• “Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.” “Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.” (Albert Camus, Caligula)
~~~
(*) Chiều Trên Phá Tam Giang - Thơ Tô Thùy Yên
1.
Chiếc trực thăng bay là mặt nước
Như cơn mộng nhanh.
Phá Tam Giang, phá Tam Giang,
Bờ bãi hỗn mang, dòng bát ngát,
Cát hôn mê, nước miệt mài trôi.
Ngó xuống cảm thương người lỡ bước,
Trời nước mông mênh, thân nhỏ nhoi.
Phá Tam Giang, phá Tam Giang,
Nhớ câu ca dao sầu vạn cổ.
Chiều dòn tan, nắng động nứt ran ran.
Trời thơm nước, thơm cây, thơm xác rạ,
Thơm cả thiết tha đời.
Rào rào trận gió nhám mặt mũi.
Rào rào trận buồn ngây chân tay
Ta ngó thấy ghe thuyền quần tụ
Từng đoàn như trẻ nhỏ ghê ma.
Ta ngó thấy thùy dương gẫy rũ
Từng cây như nỗi bất an già.
Ta ngó thấy rào chà cản nước
Từng hàng như nỗ lực lao đao.
Ta ngó thấy nhà cửa tróc nóc
Từng ngôi như mặt đất đang gào.
Vì sao ngươi tới đây ?
Hỡi gã cộng quân sốt rét, đói,
Xích lời nguyền sinh Bắc, tử Nam.
Vì sao ta tới đây ?
Lòng xót xa, thân xác mỏi mòn,
Dưới mắt ngươi làm tên lính ngụy.
Ví dầu ngươi bắn rụng ta
Như tiếng hét
Xé hư không bặt im,
Chuyện cũng thành vô ích.
Ví dầu ngươi gục
Vì bom đạn bất dung,
Thi thể chẳng ai thâu,
Nào có chi đáng kể.
Nghĩ cho cùng, nghĩ cho cùng,
Ví dầu các việc ngươi làm, các việc ta làm
Có cùng gom góp lại,
Mặt đất này đổi khác được bao nhiêu ?
Ngươi há chẳng thấy sao
Phá Tam Giang, phá Tam Giang ngày rày đâu đã cạn ?
Ta phá lên cười, ta phá lên cười
Khi tưởng tượng ngươi cùng ta gặp gỡ
Ở cõi âm nào ngươi vốn không tin,
Hỏi nhau chơi thỏa chút tính bông đùa :
Ngươi cùng ta ai thật sự hy sinh
Cho tổ quốc Việt Nam - một tổ quốc… ?
Các việc ngươi làm,
Ngươi tưởng chừng ghê gớm lắm.
Các việc ta làm,
Ta xét thấy chẳng ra chi.
Nên ngươi hăng điên, còn ta ảm đạm
Khi cùng làm những việc như nhau.
Ta tự hỏi vì sao,
(Còn ngươi, có bao giờ ngươi tự hỏi ?)
Và ta tự trả lời.
(Có bao giờ ngươi tự trả lời ?)
Chúng ta khác nào cánh quạt phi cơ
Phải quạt, phải quạt
Chỉ vì nó phải quạt.
Ta thương ta yếu hèn.
Ta thương ngươi khờ khạo.
Nên cả hai cùng cam phận quay cuồng,
Nên cả hai cùng mắc đường Lịch sử,
Cùng mê sa một con đĩ thập thành.
Chiều trên phá Tam Giang rộn ràng tiếng chiến trận.
Chiều trên phá Tam Giang im lìm âm cảm thông.
2.
Chiều trên phá Tam Giang
Anh sực nhớ em
Nhớ bất tận.
Giờ này thương xá sắp đóng cửa.
Người lao công quét dọn hành lang.
Những tủ kính tối om.
Giờ này thành phố chợt bùng lên
Để rồi tắt nghỉ sớm.
(Sài Gòn nới rộng giờ giới nghiêm.
Sài Gòn không còn buổi tối nữa.)
Giờ này có thể trời đang nắng.
Em rời thư viện đi rong chơi
Dưới đôi vòm cây ủ yên tỉnh
Viền dòng trời ngọc thạch len trôi.
Nghĩ tới ngày thi tương lai thúc hối,
Căn phòng cao ốc vàng võ ánh đèn,
Quyển sách mở sâu đêm.
Nghĩ tới người mẹ đăm chiêu, đứa em quái quỉ.
Nghĩ tới đủ thứ chuyện tầm thường
Mà cô gái nào cũng nghĩ tới.
Rồi nghĩ tới anh, nghĩ tới anh
Một cách tự nhiên và khốn khổ.
Giờ này có thể trời đang mưa.
Em đi nép hàng hiên sướt mướt,
Nhìn bong bóng nước chạy trên hè
Như những đóa hoa nở gấp rút.
Rồi có thể em vào một quán nước quen
Nơi chúng ta thường hẹn gặp,
Buông tâm trí bập bềnh trên những đợt lao xao
Giữa những đám ghế bàn quạnh quẽ.
Nghĩ tới anh, nghĩ tới anh,
Cơn nghĩ tới không sao cầm giữ nổi
Như dòng lệ nào bất giác rơi tuôn.
Nghĩ tới, nghĩ tới một điều hệ trọng vô cùng
Của chiến tranh mà em không biết rõ.
Nghĩ tới, nghĩ tới một điều hệ trọng vô cùng
Một điều em sợ phải nghĩ tới.
Giờ này thành phố chợt bùng lên.
Chiều trên phá Tam Giang
Anh sực nhớ em
Nhớ bất tận.
Anh yêu em, yêu nuối tuổi hai mươi
Rực chiếu bao nhiêu giấc mộng đua đòi
Như những mặt trời con thật dễ thương
Sẽ rơi rụng dọc đường lên dốc tuổi,
Mỗi sáng trưa chiều tối đêm khuya.
Anh yêu em, yêu nuối tuổi hai mươi,
Coi chuyện đó như lần đi tuyệt tích
Trong nước trời lãng đãng nghìn trùng,
Không nghe thấy cả tiếng mình độc thoại.
Anh yêu em, yêu nuối tuổi hai mươi,
Thấy trong lòng đời nở thật lẻ loi
Một cành mai nhị độ.
Thấy tình yêu như vận hội tàn đời
Để xé mình khỏi ác mộng
Mà người đàn ông mê tưởng suốt thanh xuân.
Ôi tình yêu, bằng chứng huy hoàng của thất bại !
3.
Chiều trên phá Tam Giang,
Mày nhìn con nước xiết
Chảy băng bờ bãi ngổn ngang câm.
Nghĩ tới, nghĩ tới những công trình mày có thể hoàn thành
Mà rồi mày bỏ dở.
Nghĩ tới kiếp người đang lỡ độ đường
Trên mịt mùng nghi hoặc.
Nghĩ tới thanh xuân mất tích tự đời nào
Còn lưu hậu chua cay hoài vọng.
Nghĩ tới khu vườn ẩn cư cỏ cây khuất lấp,
Căn nhà ma ám chầy ngày gió thổi miên man
Đụt tuổi già bình an vô tích sự
Như lau lách bờm sờm trên mặt sông nhăn
Cùng cái chết.
Cái chết lâu như nỗi héo hon dần
Làm chính mình bực bội.
Gió muôn ngàn năm thổi lẽ tuần hoàn
Cho cỏ cây thay đời đổi kiếp.
Và mày kinh sợ nghe nhắc điều vượt sức bình sinh
Bởi mày không đủ dạn dày trình diễn tới lui cơn thất chí
Như gã hề cuồng mưu sinh giữa chốn đông người
Với từng ấy tấn tuồng bần tiện
Rút ra từ lịch sử u mê.
Gió thổi thêm đi, gió thổi thêm đi
Cho cỏ cây mau chết, mau hồi sinh.
Mày mặc kệ.
Chiều trên phá Tam Giang
Có gã hề cuồng buông tiếng cười lạnh rợn
Khiến bầy ác thú mà lịch sử sanh cầm cũng chợt hãi hùng
Dớn dác ngó.
Tô Thùy Yên
6-1972
No comments:
Post a Comment